گاهی حسابداران از ترس اینکه مبادا اظهارنامه مالیاتی با صورت‌های مالی یکی نباشد، از همان ابتدا حسابداری را با منطق مالیاتی انجام می‌دهند؛ در حالی که این دو، الزاماً یک چیز نیستند.
دفاتر، نرم‌افزار و صورت‌های مالی باید بر اساس استانداردهای حسابداری تنظیم شوند.
پایان سال، وقتی می‌خواهیم عملکرد شرکت را به مجمع و سهامداران گزارش کنیم، باید سود حسابداری را بر اساس استانداردهای حسابداری ارائه کنیم.
اما هنگام تهیه اظهارنامه مالیاتی، موضوع متفاوت است.
مثال:
فرض کنید سود شرکت طبق صورت‌های مالی ۲۱۲ میلیون تومان است.
در بررسی مالیاتی مشخص می‌شود ۳۲ میلیون تومان از هزینه‌های ثبت‌شده شامل:
۲۰ میلیون تومان ذخیره مطالبات مشکوک‌الوصول
۱۲ میلیون تومان استهلاک
است که در این فرض، شرایط پذیرش مالیاتی را ندارد.
بنابراین در قسمت تعدیلات مالیاتی:
سود حسابداری: ۲۱۲ میلیون
ذخیره مطالبات مشکوک‌الوصول: ۲۰ میلیون
استهلاک غیرقابل قبول: ۱۲ میلیون
= درآمد مشمول مالیات: ۲۴۴ میلیون تومان
آیا آن ۳۲ میلیون تومان در حسابداری دیگر هزینه نیست؟
چرا، همچنان هزینه حسابداری شرکت است.
اما برای محاسبه مالیات، چون طبق مقررات مالیاتی شرایط پذیرش ندارد، در تعدیلات مالیاتی برگشت داده می‌شود.
پس:
سود حسابداری ≠ سود مشمول مالیات
این فقط یک برداشت کارشناسی نیست؛ استاندارد حسابداری شماره ۳۵ «مالیات بر درآمد»، در بند ۴، این دو مفهوم را صراحتاً از یکدیگر تفکیک می‌کند:
سود حسابداری، سود یا زیان دوره قبل از کسر هزینه مالیات است.
اما سود مشمول مالیات، سود یا زیانی است که طبق قوانین مالیاتی تعیین می‌شود و مالیات بر درآمد بر مبنای آن محاسبه می‌شود.
استاندارد ۳۵ حتی در بحث تفاوت‌های موقت، تفاوت‌هایی مانند اختلاف بین استهلاک حسابداری و استهلاک مالیاتی را مطرح می‌کند؛ یعنی تفاوت میان مبانی حسابداری و مالیاتی، موضوعی شناخته‌شده در استانداردهای حسابداری است.
بنابراین، متفاوت بودن سود حسابداری و سود مشمول مالیات، ذاتاً به معنی اشتباه نیست.
اشتباه از جایی شروع می‌شود که حسابدار به دلیل یک ترس قدیمی، حسابداری را از ابتدا طوری انجام دهد که با مالیات تطبیق داشته باشد.
در حالی که مسیر درست این است:
اول حسابداری را طبق استاندارد انجام بده؛
بعد تعدیلات مالیاتی را طبق قانون اعمال کن.
صورت‌های مالی، عملکرد و وضعیت مالی شرکت را بر مبنای استانداردهای حسابداری گزارش می‌کند؛ اما اظهارنامه، درآمد مشمول مالیات را بر اساس قوانین مالیاتی تعیین می‌کند.
حسابداری را فدای مالیات نکنیم؛ تعدیلات مالیاتی را درست انجام دهیم.
هادی نیازمندی
مشاور رسمی سازمان مالیاتی
